استفاده از دلار به‌عنوان سلاح، راه رسیدن به جهانی بی‌دلار را هموار می‌کند | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

شما اینجا هستید

استفاده از دلار به‌عنوان سلاح، راه رسیدن به جهانی بی‌دلار را هموار می‌کند

 

تصمیم ترامپ در استفاده از دلار آمریکا به‌عنوان یک سلاح، در آینده هزینه‌های زیادی برای کشورش خواهد داشت و دلار احتمالاً شاهد از دست‌دادن نقش خود به‌عنوان یک ارز ذخیرۀ جهانی خواهد بود.

 

دونالد ترامپ تنها در طول دو سال از پیمان «مشارکت ترنس پاسیفیک» ( تی پی پی) خارج شده، پیمان «مشارکت تجاری و سرمایه‌گذاری ترنس آتلانتیک» (تی تی آی پی) را کنار گذاشته، آمریکا را از توافق آب و هوایی پاریس خارج کرده و به‌طور یک‌جانبه آمریکا را از توافق اتمی با ایران موسوم به طرح جامع اقدام مشترک بیرون کشیده است.

بدون شک برخی از این تصمیمات در مکان‌هایی بسیار دور از سواحل آمریکا حمایت‌های مردمی را به خود جلب کرده است. خروج آمریکا از تی پی پی مورد استقبال جمهوری خلق چین قرار گرفته است. درطول ریاست جمهوری اوباما، ژی جین پینگ قویا نسبت به کنارگذاشتن پکن از تی پی پی اعتراض کرده بود.

در مورد تی تی آی پی متحدان اروپایی در بیشتر موارد به شدت با این معاهده مخالفت کرده‌اند، به این دلیل که مقامات آمریکایی می‌توانستند شرکت‌های چند ملیتی اروپایی را مشمول تحریم‌ها و جریمه‌هایی کنند.

توافق آب و هوایی که محدودیت‌های مهمی را بر سر انتشار آلودگی‌های کربنی و نیز مقرراتی را برای مدیریت آلودگی‌ها وضع می‌کرد، با مقاومت شدید الیگارش‌های انرژی آمریکایی رو به رو شده بود. خروج از توافق پاریس درصد قابل توجهی از کمک‌کنندگان مالی انتخاباتی به ترامپ را که به صنعت هیدروکربن و دیگر بخش‌ها مرتبط بودند، خشنود کرده است. سرانجام اینکه خروج از توافق اتمی با ایران، تحسین ریاض و تل آویو، دو شریک مهم در راهبردهای داخلی و خارجی ترامپ را برانگیخته است.

با مشاهده پیامدهای این انتخاب‌های سیاسی در ماه‌های بعد از وقوع آنها، به‌سادگی می‌توان دید که چگونه جهان به شکلی کم و بیش مشابه نسبت به آن واکنش نشان داده که همانا نادیده گرفتن ایالات متحده و تأکید برهمکاری بین خودشان بوده است. تی پی پی با توافق 11 کشور بدون واشینگتن بر سر آن، به قوت خود باقی مانده است. توسعۀ روابط بین آسه آن و چین همچنان بدون مشارکت واشینگتن ادامه دارد. در‌حالی‌که تی تی آی پی متوقف شده و «توافق تجاری و اقتصادی جامع» در مرحلۀ تصویب نهایی قرار دارد، توافقی بین کانادا و اتحادیۀ اروپا صورت گرفته که تی تی آی پی الهام گرفته از آمریکا را دور می‌زند. توافق اتمی ایران با وجود خروج زبونانۀ واشینگتن همچنان به قوت خود باقی است و پنج کشور دیگر همچنان در توافق با ایران که قصد دارد به این توافق احترام بگذارد باقی مانده‌اند، توافقی که چندین سال بر سر امضای آن مذاکرات گسترده‌ای انجام شده بود.

علاوه‌بر خروج از معاهدات فوق، واشینگتن یک جنگ تجاری جدی را شروع کرده و تعرفه‌هایی را به یکسان بر متحدان و دشمنان خود وضع کرده است. از روسیه تا اتحادیۀ اروپا و نیز چین، کرۀ جنوبی، ژاپن و ترکیه همه با تصمیم بی‌سابقه وضع تعرفه‌هایی بر تجارت مواجه شده‌اند. از نظر ترامپ این تنها راه برای متوازن‌کردن یک کسری تجاری است که اکنون به بیش از 500 میلیارد دلار رسیده است.

علاوه‌بر برهم زدن معاهدات و وضع تعرفه‌ها، ترامپ قویا برخی از ستون‌های نظم لیبرال پس از جنگ جهانی دوم نظیر ناتو و متحدان اروپایی آمریکا را مورد انتقاد قرار داده است. گفتن اینکه ناتو احتمالاً دیگر منسوخ شده حتماً پایتخت‌های اروپایی را تا مغز استخوان تکان داده است، هرچند که ممکن است فدراسیون روسیه آن را  به‌عنوان سیگنالی از دورنمای روابط مثبت با آمریکا ببیند. بعدتر معلوم شد که راهبرد ترامپ  این است که در مقابل انتخاب کنندگان خود را رئیس‌جمهوری با دستاوردهای محسوس نشان دهد که در این مورد، این دستاورد افزایش شدید هزینه‌های نظامی کشورهای عضو ناتو در اروپا بوده است. ترامپ خواهان آن است که این کشورها تعهد کنند 2 درصد از تولید ناخالص داخلی‌شان را در زمینۀ دفاعی هزینه کنند و رهبران ناتو نیز هم‌اکنون بر ضرورت سرمایه‌گذاری پول بیشتر در این باره توافق کرده‌اند.

سرانجام آن‌که ضربه ویرانگر با خروج از توافق اتمی با ایران وارد شد که تنش‌های قابل‌توجهی را با متحدان اروپایی باعث گردید. واشینگتن تصمیم به وضع تحریم‌هایی بر شرکت‌هایی گرفته که از نوامبر 2018 با ایران تجارت داشته باشند. اتحادیۀ اروپا بلافاصله قانونی را برای محافظت از شرکت‌های اتحادیۀ اروپا در برابر مجازات‌های آمریکا به تصویب رساند، اما چنین به‌نظر می‌رسد که بسیاری از شرکت‌های فرانسوی و آلمانی از بیم تلافی جویی واشینگتن پیشاپیش پروژه‌های خود را در ایران رها کرده‌اند.

ترامپ حتی متحدان تاریخی خود را نیز هدف قرار داد و ابتدا از انگلیس ترزا می به‌خاطر کندی روند برگزیت به‌شدت انتقاد کرد و بعد ترکیه اردوغان را به‌خاطر خرید سیستم اس-400 و نیز بازداشت یک کشیش آمریکا (که متهم به مشارکت درکودتای نافرجام سال 2016 شده) مورد ملامت قرار داد و به عربستان سعودی برای به راه‌انداختن جنگ تجاری و سیاسی خود با قطر که یکی از متحدین نزدیک ترکیه است، چراغ سبز نشان داد.

دراین فضای نامطمئن و بی‌سابقه، بهترین دوستان دونالد ترامپ اسرائیل و عربستان سعودی هستند و دولت ایتالیا نیز در اروپا چهره‌ای دوستانه از خود نشان می‌دهد و تنها کشور اروپایی بزرگی است که با ترامپ به مخالفت برنخاسته است. دولت ایتالیا قصد دارد خود را متمایز از فرانسه و آلمان نشان دهد و بار دیگر در تصمیمات اروپایی صاحب نفوذ گردد. در آینده خواهیم دید که این شیوه سیاسی چه اندازه معتبر خواهد بود، به‌خصوص با در نظرگرفتن چیزی که ترامپ به‌طور اخص در ارتباط با لیبی و مسائل تجاری و تعرفه‌ای مختلف، در عوض حمایت سیاسی خود از کنته خواهد خواست.

به‌نظر می‌رسد که در طول تقریباً 24 ماهی که از دوران ریاست‌جمهوری‌اش می‌گذرد، ترامپ خطوط کلی راهبرد سیاسی خود را مشخص کرده است. نومحافظه‌کاران بدون آنکه رقیب قدرتمندی وجود داشته باشد که بتواند سر راه آنها قرار گیرد، پس از یازدهم سپتامبر از نیروی نظامی در عراق و افغانستان استفاده کردند. در دولت اوباما این راهبرد به عملیات در پوشش دمکراسی و حقوق بشر و استفاده از شیوه‌های ظریف‌تر برای رسیدن به هدف تغییر رژیم‌ها نظیر انقلاب‌های رنگی تغییر شکل داد. به‌نظر می‌رسد که این راهبرد کلی با ترامپ نیز تداوم می‌یابد، هر چند که در حال حاضر ابزارهایی در دسترس او قرار دارد.

طراحان نظامی آمریکا این روزها باید با یک نیروی نظامی مؤثر که همچنان چوب لای چرخ امور آنها می‌گذرد رقابت کنند، یعنی مسکو که کریمه را به فدراسیون روسیه باز گرداند و در سوریه برای حمایت از دولت قانونی این کشور مداخله کرد.

به‌نظر می‌رسد که ترامپ پیامی را که از سوی پکن و مسکو در ارتباط با غیرقابل تعرض بودن قلمروشان، سپهرهای نفوذشان و حق حاکمیت ملی‌شان ارسال می‌شود، درک کرده است. به همین دلیل به‌نظر می‌رسد که تهاجم واشینگتن بیشتر بر حوزۀ اقتصادی متمرکز باشد. ترامپ از دلار به‌عنوان سلاح استفاده کرده و در حال به‌کارگیری یکسان آن علیه متحدان و دشمنان آمریکا به‌منظور کسب سود بیشتر برای آمریکاست. چیزی که دولت فعلی قصد دارد انجام دهد استفاده از جایگاه دلار (که قبلاً یک ارز ذخیره و واسطۀ تبادل اجناسی چون نفت بود) به‌عنوان یک سلاح علیه متخاصمان و متحدان است. با توجه به اینکه اقتصاد جهانی حول واشینگتن و دلار می‌چرخد، این وضعیت برای کشورهایی که هدف این سیاست قرار می‌گیرند دردناک خواهد بود.

توانایی بازداشتن شرکت‌های اروپایی از فعالیت در ایران، محصول جایگاه دلارهای نفتی است. واشینگتن بانک‌های خارجی را از کار کردن با بانک‌های ایرانی منع کرده و به شکل مؤثری جریان دلارهای آمریکایی به داخل این کشور را سد می‌کند. بازداشتن کشورهای هدف‌گیری شده از دسترسی به شبکه بانکی سویفت را نیز باید به این وضعیت اضافه کرد.

برای درک پیامدهای این سیاست‌ها، باید دید که رؤسای جمهور پیش از ترامپ چگونه برای پیشبرد امپریالیسم آمریکا عمل کرده‌اند. همان‌طور که اشاره شد به‌دنبال جنگ‌های عراق و افغانستان، چندین کشور شروع به مشارکت و برنامه‌ریزی علیه سناریوهای تهاجمی آمریکا کردند. اتحادها تقویت شد (پاکستان و چین، هند و روسیه، قطر و ترکیه، ایران با روسیه و چین، ایران با روسیه و ترکیه) مسائل بسیاری به کندی در حال حل‌شدن هستند (هند و پاکستان، کرۀ جنوبی و کرۀ شمالی) و کشورهای زیادی به‌منظور  بازداشتن امپریالیسم آمریکا از پیشروی بیشتر، ترجیح می‌دهند تسلیحات خود را از روسیه و چین خریداری کنند.

روش شناسی انقلاب‌های رنگی در پرتو حفاظتی که اکنون از سوی کسانی چون روسیه و ایران ارائه می‌شود، به جای مداخلۀ نظامی مستقیم (نظیر آنچه در عراق و افغانستان رخ داد) در رویارویی با دیگر تهدیدات (لیبی، اوکراین و سوریه) به‌کار گرفته شد. بعد از جنگ‌های سال 2002 و2003 در عراق و افغانستان، چین، روسیه و ایران خط قرمزی را  در ارتباط با مداخله‌گرایی واشینگتن ترسیم کردند. زمانی که روس‌ها، چینی‌ها و ایرانی‌ها شروع به اخراج ان.جی.او هایی کردند که کسانی چون سوروس و دیگر  تأمین‌کنندگان مالی گلوبالیست برای رسیدن به هدف تغییر رژیم در پوشش دمکراسی و حقوق بشر بودجه آنها را تأمین می‌کردند، کارآمدی انقلاب‌های رنگی کاهش یافت.

چشم‌انداز تشکیلات سیاسی واشینگتن مبتنی بر قدرت سخت نظامی است که اکنون مادون توانایی تهاجمی چین-روسیه- ایران قرار دارد که تضمین کننده استقلال راهبردی اورآسیا و شرکایش (ترکیه، هند، قطر، پاکستان، لبنان، سوریه، لیبی، مصر، فیلیپین و غیره) است. درارتباط با انقلاب‌های رنگی، نیرنگ‌های به‌کار گرفته شده هم‌اکنون فاش شده‌اند و کشورهایی که هدف این حملات قرار دارند، اکنون می‌توانند آنها را تشخیص دهند و به‌سرعت برای خنثی‌کردن آنها دست به عمل بزنند، درست نظیر اتفاقی که در سال 2014 درهنگ کنگ رخ داد.

به‌نظر می‌رسد که دونالد ترامپ  تنها سلاح باقی مانده در دسترس خود را به‌کار گرفته باشد که همان قدرت اقتصادی و دلار آمریکا باشد که فرصت لازم را برای شکل دادن به چند و چون رویدادها در اختیار او قرار می‌دهد. این راهبردی است با مزایای کوتاه‌مدت که در دراز‌مدت اثرات ویرانگری را برای واشینگتن به‌دنبال دارد. در واقع تنها راه برای مبارزه با سلطه اقتصادی آمریکا، رها‌کردن دلار به‌عنوان ارز ذخیره از سوی این کشورهاست. قدرت اقتصادی واشینگتن از نحوه استفاده‌ای که جهان از دلار می‌کند ناشی می‌شود. پس روشن است که تصمیم ترامپ در استفاده از دلار آمریکا به‌عنوان یک سلاح، در آینده هزینه‌های زیادی برای کشورش خواهد داشت و دلار احتمالاً شاهد از دست‌دادن نقش خود به‌عنوان یک ارز ذخیره جهانی خواهد بود. همان‌طور که تاریخ نشان داده، زمانی که یک ارز ذخیره به ارز دیگری منتقل می‌شود، خود آن امپراتوری که جایگاهش وابسته به جایگاه آن ارز است نیز راه افول را در پیش خواهد گرفت. این اتفاق در مورد فرانسه و بریتانیا رخ داده و احتمالاً در مورد ایالات متحده آمریکا نیز رخ خواهد داد.

اگر  اس-400 از نظر نظامی نشانگر بیلاخی به واشینگتن باشد و سلطۀ هوایی آمریکا را از آن سلب کند، غیردلاری‌کردن نیز پاسخ روشنی به استفاده ترامپ از دلار به‌عنوان سلاحی است که آن را علیه دوستان و دشمنان به‌کار گرفته است.

این آسیب‌پذیری برای متحدان یک زنگ بیداری بود، متحدانی که جیب هایشان و خزاین کشورهایشان را  با دلارهایی انباشته‌اند که با نرخ‌های بهره صفر چاپ شده‌اند. فقط نگاهی به وضعیت فعلی در ترکیه بیندازید که با حدود 100 میلیارد دلار بدهی خارجی، آنکارا از دلاری‌کردن مفرط اقتصاد خود رنج می‌کشد.

از این رو این کشور همچنان در برابر یک حمله دلاری از سوی ترامپ آسیب‌پذیر باقی می‌ماند و بدون قطر که با سرمایه‌گذاری‌هایی به ارزش 15  میلیارد دلار به نجات آن آمده، لیر ترکیه قادر به مقاومت برای مدت زمان زیادی نمی‌بود. خطر یک فروپاشی اقتصادی واقعی است، درست شبیه همان اتفاقی که در اواخر دهه 1990 از طریق حملات ویرانگر مالی-بورس بازی در آسیا تجربه شده است. برعکس، مسکو بدهی دولتی بسیار اندکی، یعنی فقط 13 میلیارد در قالب وثیقه‌های دلاری دارد و به فضاسازی برای دلارزدایی از اقتصاد خود ادامه می‌دهد.

ترامپ غیرمستقیم جهشی را باعث شده که برای توازن مجدد جهانی بسیار مورد نیاز بود. کاسته شدن قدرت واشینگتن گذشته از هر چیز دیگر از طریق یک تبادل بنیادین در سطح اقتصاد جهانی رخ خواهد داد.

تا وقتی که واشینگتن آزاد است تا پول چاپ کند، بدهی‌ها را افزایش دهد، دلار را با کالاهای واقعی تبادل کند و برای بقیه جهان آنچنان صاحب اعتبار باقی بماند که همچنان به جای طلا به‌عنوان یک بهشت امن به خرید بدهی‌های آمریکا ادامه دهند، ترامپ آزاد خواهد بود تا از دلار آمریکا به‌عنوان یک چوب بیسبال استفاده کند که می‌تواند آن را بر سر دوستان و مخالفان خود بکوبد.

استفاده بالقوه از دلار آمریکا به‌عنوان یک چوب بیسبال  بیشتر از یک دهه است که برای روس ها، چینی‌ها و ایرانی‌ها مشهود شده است. به همین دلیل است که آنها سال هاست دلارهای خود را با ارزهای دیگر مبادله کرده‌اند. ایالات متحده به‌عنوان یک امپراتوری رو به زوال به مقابله برخاسته و تک تک سلاح‌های موجود را به‌کار گرفته تا جایگاه درحال افول خود را به‌عنوان یگانه ابرقدرت جهان احیا کند. اکنون نوبت متحدان آمریکاست تا دلار را کنار بگذارند و درک کنند که حق حاکمیت و استقلال ملی واقعی از طریق استقلال اقتصادی تأمین و تضمین می‌شود.

منبع تحلیل: خبرگزاری فارس

استفاده از دلار به‌عنوان سلاح، راه رسیدن به جهانی بی‌دلار را هموار می‌کند

49