تلاش عربستان برای دستیابی به سلاح هسته‌ای | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

شما اینجا هستید

تلاش عربستان برای دستیابی به سلاح هسته‌ای

 

بر اساس اطلاعاتی که از کانال‌های رسمی منتشر شده، عربستان سعودی برنامه‌ای برای توسعه جنگ‌افزارهای هسته‌ای ندارد، اما اخبار غیر رسمی حکایت از آن دارد که عربستان چندین بار به دنبال خرید سلاح هسته‌ای از کشورهای دیگر بوده است.

آغاز پروژۀ احداث اولین رآکتور هسته‌ای تحقیقاتی عربستان سعودی روز دوشنبه (14 آبان 1397) توسط «محمد بن‌سلمان»، ولیعهد این کشور اعلام شد. بر اساس گزارش‌های رسمی ولیعهد این کشور هفت پروژۀ استراتژیک در زمینه‌های انرژی تجدیدپذیر، انرژی اتمی، تولید آب شیرین (نمک‌زدایی از آب)، صنعت هواپیماسازی و پزشکی ژنتیک را با سفر به شهر علم و فناوری ملک عبدالعزیز، در ریاض کلید زد. بر اساس گزارش‌ها محمد بن‌سلمان مصمم است تا سال 2030 چند نیروگاه هسته‌ای درعربستان سعودی احداث کند.

در اوج تهدیدهای «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا در خصوص خروج از توافق هسته‌ای با ایران، محمد بن‌سلمان در گفتگو با برنامه «60 دقیقه» شبکۀ سی.بی.سی آمریکا گفت که کشورش به دنبال دستیابی به سلاح اتمی نیست، اما اگر ایران بمب هسته‌ای بسازد، عربستان نیز در سریع‌ترین زمان ممکن به بمب هسته‌ای دست خواهد یافت. این سخنان ولیعهد سعودی در شرایطی بیان شد که ایران مدت‌ها قبل بر اساس قرار داد برجام فعالیت‌های هسته‌ای خود را متوقف کرده بود.

اما بررسی اقدامات و مواضع عربستان نشان می‌دهد که سخنان ولیعهد عربستان پیشینه‌ای قدیمی دارد و این کشور بارها برای دستیابی به سلاح هسته‌ای تلاش کرده است.

عربستان همواره روابطی صمیمی با پاکستان داشته است. عربستان یکی از مهمترین حامیان مالی پاکستان برای گسترش برنامه سلاح‌های هسته‌ای این کشور بوده برنامه‌ای که در سال 1974 توسط «ذوالفقار علی بوتو» آغاز شد. در همان زمان گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر خرید سلاح توسط عربستان از پاکستان صورت گرفت، اما این گمانه‌زنی‌ها نتیجه‌ای در بر نداشت. این همکاری‌ها در دوران «محمد ضیاءالحق»، «بی‌نظیر بوتو» و «نواز شریف» نیز ادامه داشت. گزارش‌های بسیاری از سوی نهاد‌های امنیتی و رسانه‌ها مبنی بر فروش کلاهک هسته‌ای توسط پاکستان به عربستان منتشر شده است.

از سوی دیگر سازمان‌های اطلاعاتی غربی معتقدند که رژیم صهیونیستی در حال پشتیبانی عربستان برای توسعۀ کلاهک هسته‌ای است. در ژانویه 2012 (دی‌ماه 1390) نیز نخست‌وزیر جمهوری خلق چین «ون جیابائو» در دیدار با عبدالله بن‌عبدالعزیز یک پیمان دوجانبه برای توسعۀ برنامۀ هسته‌ای با عربستان امضا کرد.

در اواخر بهمن 1397 مجلس نمایندگان آمریکا گزارشی در این خصوص منتشر کرد، در این گزارش آمده است که افرادی مطلع برای کمیسیون نظارت این مجلس فاش کرده‌اند که دولت دونالد ترامپ تلاش کرده بدون توجه به ملاحظات حقوقی و امنیتی هر چه سریعتر به عربستان فناوری‌ بسیار پیشرفته هسته‌ای بدهد. در این گزارش از پنهان بودن روابط دولت ترامپ در این زمینه با عربستان سعودی اظهار نگرانی شده است.

در این گزارش 25 صفحه‌ای «الایجا کامینگز»، رئیس کمیسیون نظارت مجلس نمایندگان آمریکا هشدار داده که انتقال این فناوری‌ می‌تواند به اشاعۀ سلاح‌های هسته‌ای و بی‌ثباتی در منطقۀ غرب آسیا منجر شود. بر اساس این گزارش ترامپ با سازندگان نیروگاه‌های انرژی دیدار کرده و دربارۀ امکان انتقال فناوری هسته‌ای به کشورهای غرب آسیا از جمله عربستان سعودی صحبت کرده است.

روز چهارشنبه (29 فروردین 1398) گروهی از نمایندگان دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات در کنگرۀ آمریکا، به سرپرستی «مارکو رابیو» جمهوری‌خواه و «تیم کاین» دموکرات طرحی را ارائه دادند که در آن از دولت آمریکا خواسته شده بود، همکاری‌های خود را در زمینۀ انرژی هسته‌ای با عربستان سعودی علنی کند. این طرح بر پایۀ گزارشی از خبرگزاری بلومبرگ تهیه شده بود که در آن با ارائه سند و تصویر، اعلام شده است که ساخت نخستین رآکتور هسته‌ای عربستان در جنوب غربی شهر علم و فناوری ملک عبدالعزیز در ریاض به پایان رسیده و این کشور می‌تواند در آیندۀ نزدیک به غنی‌سازی اورانیوم یا پلوتونیوم بپردازد.

مسأله اینجاست که این رآکتور توسط آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای کنترل نمی‌شود. اگر چه عربستان سعودی قرارداد منع گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای را امضا کرده، ولی در سال 2005 یک پروتکل تکمیلی را هم به امضا رسانده که بر اساس آن می‌تواند از کنترل کارشناسان آژانس جلوگیری کند.

«مایک پمپئو»، وزیر امور خارجۀ آمریکا و «ریکی پری»، وزیر انرژی این کشور از ارائه اطلاعات درباره اینکه کدامیک از شرکت‌های آمریکایی در زمینۀ ارائه اطلاعات هسته‌ای به عربستان سعودی فعال هستند، خودداری می‌کنند. به همین جهت سناتورهای دموکرات و جمهوری‌خواه به دنبال تصویب طرح‌هایی هستند که دولت ترامپ را به علنی‌کردن روابط هسته‌ای با عربستان سعودی موظف کنند. وزیر انرژی آمریکا پیش‌تر گفته بود که که دولت ترامپ شش مجوز برای همکاری شرکت‌های آمریکایی در پروژه‌های هسته‌ای غیرنظامی عربستان و دو مجوز مشابه برای اردن صادر کرده است. وزیر انرژی آمریکا در یک جلسۀ سنا ابراز نگرانی کرده بود که اگر آمریکا در پروژه‌های هسته‌ای عربستان دخالت نکند، آن‌ها به روسیه، کرۀ جنوبی یا چین رجوع خواهند کرد.

پرسشی که اینجا مطرح می‌شود آن است که چرا دولت ایالات متحده با نقض قرارداد منع گسترش جنگ‌افزارها توسط عربستان سعودی مخالفتی نشان نمی‌دهد، در حالی که ترامپ به‌صورت یک‌جانبه توافق هسته‌ای صلح‌آمیز با ایران را لغو می‌کند؟

منبع تحلیل: ایرنا

King Abdulaziz City for Science and Technology

تلاش عربستان برای دستیابی به سلاح هسته‌ای

49