عنوان تحلیل: نگرانیِ آمریکا از قدرتِ دریایی چین | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

شما اینجا هستید

نگرانیِ آمریکا از قدرتِ دریایی چین

چگونگیِ تنظیم روابطِ تجاری و دیگر روابطِ آمریکا با چین، بزرگترین چالشِ راهبردیِ پیش روی این کشور است

 

اندیشکدۀ آمریکایی «هوور» در یادداشتی نوشت: «چین تلاش می‌کند به برتریِ نظامی آمریکا در آسیا و احتمالاً در سایر مناطق پایان دهد. این رویکرد، مقاماتِ آمریکا را بر آن می‌دارد تا دربارۀ چگونگیِ ارتباط امنیتِ نظامی با تجارت و سرمایه‌گذاری تجدید نظر کنند. مقامات آمریکا، متحدانِ خود در سراسرِ جهان را برای پیوستن به این تجدیدِ نظر فرا می‌خوانند.»

چگونگی تنظیم روابط تجاری و دیگر روابطِ آمریکا با چین، بزرگترین چالشِ راهبردیِ پیش روی این کشور است. توقفِ همۀ روابط تجاری با چین، راه‌حل این چالش نیست، زیرا نه عملی است و نه ضروری. با این حال، بی توجهی نیز پاسخ مناسبی برای این چالش نیست، زیرا نادیده گرفتنِ نقش مناسباتِ تجاری در راهبردِ امنیت ملی چین، نگران کننده است.

این چالش در چند سالِ گذشته به طور منطقی عیان شده است. مقاماتِ آمریکا در مورد چگونگیِ مقابله با بلندپروازی‌هایِ چین در خصوصِ زیرساخت‌هایِ اینترنت 5G، هوش مصنوعی، محاسباتِ کوانتومی، فناوریِ پیشرفتۀ تولید، عملیاتِ سایبری، نفوذ در تأسیساتِ مهم ازجمله بندرها و سایر مواردِ حساس نظامی، اقدام به ایجادِ قوانین و سیاست‌های لازم نموده و با متحدانِ خود مشورت و در برخی موارد، منازعه کرده‌اند.

«شی‌جی‌پینگ»، رئیس‌جمهور چین، این کشور را وارد عرصۀ جدیدی کرده است. وی تأکید کرده است که چین محکم و استوار می‌ایستد و اکنون باید در کانونِ تحولات جهان باشد. چین قدرتِ خود را به نمایش گذاشته و برایِ مثال بر مناطقِ وسیعی از دریایِ چین جنوبی ادعایِ حاکمیت کرده است، در حالی که از دیرباز به عنوان آب‌هایِ بین‌المللی شناخته می‌شد.

چین آرزو دارد تا به یک قدرتِ بزرگ دریایی تبدیل شود و به خوبی در این مسیر پیش می‌رود. رئیس‌جمهور شی‌جی‌پینگ با ایجادِ نیروی دریاییِ نیرومندِ منطقه‌ای، در حال ایجادِ توانمندی‌هایی است که در دکترینِ چین حفاظت از دریاهای باز خوانده می‌شود. چین با کشتی‌سازیِ فراوانِ دریایی و استقرارِ ناوگانی از ناوهایِ هواپیمابر، کشتی‌هایِ آبی - خاکی، شناورهایِ سطحی و زیردریایی و همچنین توسعۀ موشکی، انجامِ ماموریت‌هایِ دور برد و ساختِ تأسیساتِ بی‌شمار در خارج از این کشور، که عملیات‌هایِ دریایی در اقیانوس‌ها را تسهیل می‌سازد، عزمِ خود را برایِ ایجاد یک نیرویِ دریایی جهانی نشان داده است.

در ماه اوت سال 2017، چین اولین پایگاهِ نظامی خارجی خود را در کشور جیبوتی افتتاح کرد که در تنگۀ باب‌المندب بین اقیانوس هند از یک طرف و دریایِ سرخ، کانالِ سوئز و دریایِ مدیترانه از طرفِ دیگر، واقع است.

راهبردِ دریاییِ رئیس‌جمهور چین منحصراً به کشتی‌هایِ نظامی محدود نمی‌شود، بلکه چین یکی از بزرگترین ناوگانِ تجاریِ جهان و بزرگترین ناوگانِ ماهیگیری در آب‌های دور را در اختیار دارد. چین در کشتی‌سازیِ تجاری پیشتاز جهان است. اگر حضور دریاییِ آمریکا در مناطقِ راهبردی بیش از پیش افول کند و چین در مسیرِ پیش‌روی خود باقی بماند، زمانی نمی‌گذرد که چین برتری در کنترل دریاها را از آن خود می‌سازد.

طرحِ جاده و کمربندِ رئیس‌جمهور شی‌جی‌پینگ مستلزمِ پروژه‌هایِ احداثِ زیرساخت‌هایِ وسیع در سراسر جهان است. چین از این طرح برایِ وصل کردنِ خود به تأسیساتِ مفید و همچنین برایِ بهبودِ استانداردهایِ فناوری اطلاعات و پلتفرم‌های تجارتِ الکترونیکیِ خود استفاده کرده و به دنبالِ آن است تا به نفوذِ تجاری دست یابد که از لحاظ اقتصادی و راهبردی قابلِ بهره‌برداری است.

شبکۀ بهم پیوستۀ بندرهای جهان یکی از عناصرِ اصلیِ طرح جاده و کمربند محسوب می‌شود. چین در بسیاری از مناطق ازجمله در برمه، بنگلادش، پاکستان، سریلانکا، جیبوتی، مصر، ترکیه، یونان، ایتالیا، اسپانیا، مراکش، فرانسه، بلغارستان و هلند صاحبِ بنادر یا عاملِ آن‌ها بوده و یا برایِ تصاحب یا ادارۀ این بنادر برنامه‌ریزی کرده است.

دولت چین فعالیت‌هایِ راهبردی و تجاری را بسیار بیشتر از دولت‌هایِ غربی هماهنگ می‌سازد. یکی از مهمترین طرح‌هایِ امنیت ملیِ چین عبارت از چیزی است که چین آن را سیاستِ همجوشیِ نظامی - غیرنظامی می‌نامد. رئیس‌جمهور چین به تعهدِ چین برایِ بهره‌برداری از فعالیت‌هایِ غیرنظامی در جهتِ تقویتِ قدرت نظامیِ چین افتخار می‌کند.

در حالِ حاضر آمریکا از نظرِ سنتی نمی‌تواند چین را دشمنِ خود تلقی کند. همچنین، آمریکا نمی‌تواند چین را مهار کند، طوری که اتحادِ جماهیر شوروی را به لحاظِ اقتصادی منزوی کرده بود. زیرا کنترلِ صادرات به اتحادِ شوروی بسیار مؤثر واقع شد و این امر تا حدِ زیادی بدین خاطر بود که در آن زمان تمایز بین فناوریِ نظامی و غیر نظامی کاملاً مشخص بود. اما اکنون امکانِ چنین تمایزی اصلاً معلوم نیست.

موقعیتِ چین در جهان بی سابقه است. چین رقیب هم‌پایِ راهبردیِ آمریکا و همزمان، شریکِ بزرگ تجاری و سرمایه‌گذاری این کشور است. بیشتر تجارت و سرمایه‌گذاریِ چین به حوزۀ فناوری مربوط است که از نظرِ نظامی به بهبودِ توانایی چین در برابرِ آمریکا کمک می‌کند.

روابطِ بین چین و روسیه در برخی حوزه‌ها سازنده است. روابطِ این دو کشور در فروشِ سلاح، رزمایشِ نظامی مشترک، و مشاوره‌هایِ دفاعی نزدیک‌تر شده است. چین و روسیه در برابرِ منافعِ آمریکا و غرب در گسترۀ جهان با هم همکاری کرده و از جمهوری اسلامی ایران، سوریه و ونزوئلا حمایت کرده‌اند. هر دو کشور به دنبالِ ایجاد شکاف در ائتلاف‌هایِ آمریکا و مهارِ آن‌ها هستند.

 

توضیح:

«گزارشات و تحلیل­های راهبردی ارائه شده از منابع معتبر داخلی و خارجی صرفاً برای آشنایی و تنویر افکار نخبگان و مدیران راهبردی کشور با تحلیل­های راهبردی روزآمد بوده و لزوماً منطبق با دیدگاه­ها و نظرات دانشگاه عالی دفاع ملی نمی­باشد.»

منبع تحلیل: شورای راهبردی روابط خارجی

عنوان تحلیل: نگرانیِ آمریکا از قدرتِ دریایی چین

49