چرا آمریکا به دنبال محاصرۀ روسیه، چین و ایران است؟ | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

شما اینجا هستید

توجه:

«متن حاضر تحلیلی از پاتریک لاورنس مقاله نویس، منتقد و استاد دانشگاه است که توسط خبرگزاری فارس ترجمه شده و صرفاً جهت آشنایی مخاطبین محترم با دیدگاه های جهانی پیرامون موضوعات و مسائل روز بوده و لزوماً منطبق با نظر و دیدگاه این دانشگاه نمی باشد.»

 

چرا آمریکا به دنبال محاصرۀ روسیه، چین و ایران است؟

 

چرا دار و دستۀ سیاست‌سازان آمریکایی خود را از تفکر خلاقه در مواجهه با یک نظم جهانی در حال تحول مأیوس و ناتوان می بینند؟ چرا سال‌های سال است که حتی یک ابتکار سیاسی دست اول وجود نداشته، به استثنای توافق اکنون کنار گذاشته شده در ارتباط با برنامه اتمی ایران؟

 

دولت ترامپ سیاست خارجی آمریکا را به لبۀ بحران سوق داده است، اگر نگوییم که پیشاپیش آن را به درون یک بحران سرنگون کرده است. سخن گفتن بر خلاف این چندان وجهی ندارد. در آسیا، اروپا و منطقۀ غرب آسیا و در روابط همواره تحت فشار واشینگتن با روسیه، راهبرد آمریکا  به چیزی کمی بیشتر از بر هم‌زدن تلاش‌های دیگران برای مذاکره بر سر راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز در مقابل جنگ و بن بست‌های خطرناک در منافع یک جهان قدیمی تر، افزایش پیدا کرده است.

واقعیت تلخ این است که سیاست خارجی آمریکا هیچ هدف مشخصی جز سدکردن راه ابتکارات دیگران ندارد، به این دلیل که آنها بر سر راه بسط بیشتر منافع جهانی آمریکا قرار گرفته‌اند. این راهبرد تضعیف کننده، در امتناع واشینگتن از پذیرش این واقعیت تجلی یافته که باید به عبور از لحظه نسبتاً کوتاه قدرت تک قطبی‌بودن در جهان پس از جنگ سرد تن دهد.

در دیدگاه عمومی آمریکاییان خطایی کاملاً شایع وجود دارد. شخصی‌کردن حرکت‌های قهقرایی واشینگتن و تقلیل‌دادن آنها به نقش یک بر هم زنندۀ بازی، با انداختن تمام تقصیرها بر گردن یک نفر - که اکنون دونالد ترامپ است - فرد را از درک عمیق تر محروم می‌کند. این اشتباه در طول حملات شدید بعد از تراژدی 11 سپتامبر بر آزادی‌های مدنی و سپس به هنگام حمله به عراق در سال 2003 صورت گرفت: با اشاره به اینکه تمام این‌ها تقصیر جرج دبلیو بوش بوده است. این مسئله در آن زمان چندان ساده نبود و اکنون نیز نیست. بحران سیاست خارجی آمریکا- یک رشته از گام‌های اشتباه رادیکال- بحرانی نظام‌مند است. این مسئله ربط بسیار کمی با شخصیت‌ها دارد و با تغییراتی اندک آن هم درحواشی، از دولتی به دولت بعد انتقال پیدا می کند.

بیایید تاریخچه‌ای را در مورد چرایی بر هم زنندۀ بازی بودن آمریکا مطرح کنیم. منشاً این رویکرد فضاحت بار و منزوی‌کننده نسبت به امور جهانی چیست؟

پاسخ با پیروزی‌گرایی تکبرآمیزی شروع می‌شود که در دهه بعد از پایان جنگ سرد به وضوح مشهود بود. چیزی که اسامی مختلفی به خود گرفت.

فرضیه «پایان تاریخ» پیش کشیده شد. همچنین مسئلۀ «اجماع واشینگتن» پیش آمد شد.

جنگ صلیبی اقتصادی نئولیبرال با سیاست‌های نومحافظه کارانه‌ای همراه شد که وزنۀ تعادل روشنفکری خود را داشت و جنگجویان حقیقتاً باورمند خود را به گرداگرد جهان فرستاد.

ناکامی‌ها پدید آمد. عراق پس از سال 2003  از جمله مشهودترین این ناکامی‌هاست. تاکنون هیچ‌کس نتوانسته نهال دمکراسی را در عراق بکارد یا بازارهای آزاد را در بغداد ایجاد کند. سپس نوبت به «انقلاب‌های رنگی» رسید که از بی‌ثبات‌کردن مناطق وسیعی از کشورهای مرزی اتحاد جماهیر شوروی پیشین منتج می شدند. به‌دنبال آن در سال 2008 فروپاشی مالی پدید آمد.

حتماً انسان به فکر می رود که به‌دنبال این رخدادها یک بازاندیشی بنیادین در واشینگتن صورت گرفته است. هرگز چنین چیزی اتفاق نیفتاد.

عرف امروز باقی مانده چیزی است که در دهه 1990 شکل گرفته بود: جنگ صلیبی نئولیبرال باید به پیشروی خود ادامه دهد. نظم بازار محور و «مبتنی بر قواعد» ما به‌عنوان تنها راه خروج از تنگناهای جهان، همچنان باید به پیش برود.

 

یک چرخش نظامی راهبردی

در میانۀ راه دولت اول اوباما چرخشی حساس آغاز شد. چیزی که باید آن را یک اعمال قدرت مالی و اقتصادی دانست، ولو اینکه درموارد زیادی اجبارآور بود، به‌خصوص در مورد حمله به عراق و افغانستان، ابعاد راهبردی و نظامی بیشتری به خود می گرفت. کارزار بمباران ناتو در لیبی که ظاهراً با یک مأموریت بشردوستانه، با وجود وعده‌های واشینگتن به خلاف این امر، به یک عملیات تغییر رژیم تبدیل شد. معلوم شد که «محور آسیای»ی اوباما یک سیاست نومهارگرانه در قبال چین است. «بازتنظیم روابط» با روسیه، بعد از آن اعلام شد که  اوباما هیلاری کلینتون را به سمت وزیر امور خارجۀ آمریکا گماشت و او بود که ما را به درون این خصومت ویروس گونه‌ای که اکنون به‌طور روزمره در آن زندگی می کنیم انداخت. کودتای ساخته و پرداخته آمریکا در کیف در سال 2014 یک اعلام چرخش اساسی بزرگ در سیاست‌های آمریکا نسبت به مسکو بود. بنابراین ما تصمیم خود - که در آخرین نوبت در سال 2012 گرفته شده بود - برای بازگرداندن جهادی‌های رادیکالی که ناآرامی‌های مدنی در سوریه را به کارزاری برای سرنگون‌کردن دولت اسد به نفع یک رژیم اسلامگرای دیگر تبدیل کردند، گرفته بودیم.

برهم زدن بازی به‌عنوان بهانه‌ای ضعیف برای یک سیاست خارجی، اولین نشانه‌های خود را نشان داده بود.

من سال‌های 2013 تا 2015 را به‌عنوان سال‌هایی کلیدی به شمار می آورم. در آغاز این دوره چین شروع کرد به تهیه و تدوین چیزی که امروزه ابتکار کمربند و راه چین نامیده می شود؛ طرح جاه‌طلبانۀ عظیم این کشور برای متصل‌کردن اراضی اصلی اورآسیا، از شانگهای تا لیسبون. مسکو طرفدار این اقدام بود تنها نه به دلیل نقشی کلیدی که روسیه باید بازی می‌کرد، بلکه به این دلیل که این طرح با «اتحادیۀ اقتصادی اورآسیایی» که پرزیدنت ولادیمیر پوتین در سال 2011 به راه انداخته بود تناسب داشت.

در سال 2015 یعنی آخرین سال از چند سالی که اشاره کردم، روسیه به شکل نظامی و دیپلماتیک در کشمکش سوریه مداخله کرد، بخشی برای حفاظت از جنوب غرب خاک خود از افراط‌گرایی اسلامی و بخشی به‌خاطر بیرون کشیدن منطقۀ غرب آسیا از وضعیتی نزدیک به هرج و مرج که هم روسیه و هم غرب را تهدید می‌کرد.

در همین احوال واشینگتن چین را به‌عنوان یک متخاصم در نظر گرفت و خود را – همان‌طور که ظاهراً همچنان باقی نیزمانده – متعهد به تغییر رژیم در سوریه کرد. سه ماه پیش از پیمانی که اتحادیه اقتصادی اورآسیا را تشکیل داد، آمریکاییان کمک کردند تا یک نارآرامی مدنی دیگر به یک تغییر رژیم تبدیل شود؛ این بار با حمایت از نه جهادی‌ها در سوریه بلکه با پشتیبانی از نظامیان نازی مانند در اوکراین بر علیه دولتی که اکنون در قدرت‌بودن آن همچنان وابسته به آنهاست.

به این ترتیب بود که ما دارای یک سیاست خارجی برهم زننده بازی شدیم که اکنون نیز همان را به پیش می‌بریم.

اگر یک رئیس‌جمهور باشد که باید تقصیرها را گردن او انداخت - و دوباره می‌گویم من فایده اندکی در دنبال‌کردن این استدلال می‌بینیم- باید تقصیرها را متوجه دولت باراک اوباما دانست. همان‌طور که خودش در مصاحبه‌اش با جفری گلدبرگ در آتلانتیک تقریباً در اواخر دور دوم ریاست جمهوری‌اش تصدیق می‌کند، اوباما تا حد زیادی مخلوق کسانی بود که او را احاطه کرده بودند. از آن مطلب «ناشناس» که روز 5 سپتامبر در نیویورک تایمز منتشر شد ما می‌دانیم که ترامپ نیز خیلی بیشتر از اوباما ممکن است از فرا رسیدن بدترین لحظات خود به هراس افتاده باشد.

پرسش اساسی این است که چرا. چرا دار و دستۀ سیاست‌سازان آمریکایی خود را از تفکر خلاقه در مواجهه با یک نظم جهانی در حال تحول مأیوس و ناتوان می‌بینند؟ چرا سال‌های سال است که حتی یک ابتکار سیاسی دست اول وجود نداشته، به استثنای توافق اکنون کنار گذاشته شده سال 2015 در ارتباط با برنامه‌های اتمی ایران؟ همان‌طور که یک مقام دولتی در ماه آگوست به واشینگتن پست گفته، «همین حالا نیز کار ما خلق عاجل باتلاق‌هایی دیگر است.»

آیا می توانید به یک اعتراف واضح به ورشکستگی اطلاعاتی فکر کنید؟ من که نمی توانم.

 

«برابرهای» جهانی مثل خود ما؟

یک توضیح دیرینه برای این فلج وجود دارد. هفت دهۀ هژمونی جهانی و قابل توجه‌تر از همۀ دوران جنگ سرد، برای وزارت امور خارجه فضای اندکی برای فکرکردن به چیزی جز سادگی‌های تنش شرق-غرب باقی گذشته است. کسانی که دیپلماسی آمریکا را طراحی و اجرا می‌کنند تمام استعداد و توانایی خود را برای تفکر خلاقه از دست داده‌اند، زیرا هیچ نیازی به چنین چیزی وجود نداشته است. به نظر من این یک حقیقت است، اما لحظات خاص بیشتری از  تصلب صرف در درون دارو دسته سیاست‌گذاری وجود دارد.

همان‌طور که چندین بار در جاهای مختلف گفته‌ام، برابری بین شرق و غرب یک  الزام قرن بیست و یکمی است. از وودرو ویلسون تا توافق پس از جنگ جهانی دوم یک برابری بین تمام کشورها، در تئوری چیزی است که آمریکا آن را برای نظم جهانی ضروری می‌دیده است. اما اکنون که این بر عهده ماست، واشینگتن نمی‌تواند آن را بپذیرد.

به روسیه، چین و ایران فکر کنید، سه کشوری که اکنون به‌عنوان متخاصمان اصلی آمریکا تعیین شده‌اند.

سرنوشت هر یک از این کشورها این است (اگر قبلاً نشده باشند) که به یک قدرت جهانی یا منطقه‌ای و کلید ثبات تبدیل شوند؛ روسیه و چین در یک مقیاس جهانی و ایران در منطقۀ غرب آسیا. اما هر یک از آنها سرسختانه بیرون از نظم تحت رهبری غرب ایستاده‌اند. آنها تاریخ‌ها، سنت‌ها، فرهنگ‌ها و فرهنگ‌های سیاسی متفاوتی دارند. و آنها عزم خود را برای حفظ خود جزم کرده‌اند.

این کشورها دلالت بر شکل جهان پیش رو دارند؛  یک جهان پساغرب که در آن ائتلاف آتلانتیک باید با قدرت‌های در حال قد برافراشتن در خارج از مدار خود همزیستی داشته باشد. پس روی هم رفته آنها دقیقاً دلالت بر چیزی دارند که آمریکا نمی‌تواند با آن کنار بیاید. و اگر ایدئولوژی نئولیبرال و نومحافظه‌کار تنها یک ویژگی داشته باشد که در میان تمام ویژگی‌های آن شاخص باشد، آن ویژگی ناتوانی مطلق این ایدئولوژی در پذیرش تفاوت‌ها است، در صورتی که تهدیدکننده منافع آن باشند.

این منطق بر هم زدن بازی به‌عنوان یک جایگزین برای سیاست خارجی است که از جمله پیامدهای فراوان آن، می‌توان به از دست رفتن بی‌شمار فرصت‌ها برای ایجاد ثبات در جهان اشاره کرد.

منبع تحلیل: خبرگزاری فارس

چرا آمریکا به دنبال محاصرۀ روسیه، چین و ایران است؟

49