الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت طلیعه مبارک تمدن نوین اسلامی

رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی) با ابلاغ الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در تاریخ ۲۲/‏۰۷/‏۹۷‬ دریچه ای نوین و تازه بر روی دستگاه ها، مراکز علمی، نخبگان و صاحب‌نظران گشودند که به این مهم به عنوان سندی بالادستی همواره باید مورد توجه قرار گیرد.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در مطلع این سند راهبردی می فرمایند:

«این سند اهمّ مبانی و آرمان‌های پیشرفت را تدوین کرده و اُفق مطلوب کشور را در پنج دهه آینده ترسیم و تدابیر مؤثر برای نیل به آن را طراحی کرده است که با تحقق آنکه کاری عظیم و دشوار، امّا ممکن و شیرین است کشور راه پیشرفت را خواهد پیمود و طلیعه مبارک تمدن نوین اسلامی ایرانی در زیست بوم ایران رُخ خواهد نمود. ان‌شاءالله.» که این موضوع نشان از اهمیت و جایگاه رفیع این سند دارد. از آنجا که انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی همواره در مسیر تحقق آرمان ها، اهداف و… خود در محیط ملی و فراملی همواره با انواع تهدیدات، تحریم ها و… مواجه بوده است، با عنایت به اینکه این نظام مستقل و متکی بر آموزه های دینی_ ملی است به همین سبب همواره باید در جهت تحقق و عملیاتی سازی پیشرفت همه جانبه تلاش کند به نوعی که باید بر ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل درونی و الزامات بهره مندی از ظرفیت های فراملی تکیه و با اتکا به اندیشه امنیتی بومی متاثر از آموزه های اسلام و گفتمان انقلاب اسلامی، نظریات کارآمد را مورد توجه برای تکمیل چرخه پیشرفت در حوزه‌های مدنظر تدوین و زمیه های اجرایی آن را فراهم نماید.

باید توجه داشت که پیشرفت در جمهوری اسلامی باید همه جانبه و جامع الابعاد باشد.

پیشرفت در تعریفی عام عبارت است از فرآیند حرکت از وضعیت موجود به سمت وضعیت مطلوب و در همین راستا الگوی پیشرفت عبارت است: از نسخه ای راهبردی که مؤلفه های هندسه ی هویتی یک تمدن را ارائه می دهد.اگر الگو مبتنی بر جهان‌بینی و اخلاق و حقوق اسلامی باشد می‌توان آن را به اسلامی بودن متصف کرد. در واقع الگوی اسلامی پیشرفت الگویی است مبتنی بر مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی اسلامی و در چارچوب حقوق و اخلاق اسلامی. این الگو ثابت و جهان‌شمول است و قابل تطبیق بر شرایط زمانی و مکانی گوناگون می‌باشد. باید توجه داشت که اتصاف الگوی اسلامی پیشرفت به ایرانی بودن به جهت تطبیق این الگو بر شرایط و ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ایران است. این بحث (وجه توصیف الگوی پیشرفت به اسلامی و ایرانی) با بحث ثابت و متغیر در شریعت اسلامی ارتباط وثیقی دارد. بینش‌ها و چارچوب‌های اخلاقی و حقوقی اسلامی جزو ثابتات است. با این وجود این ثابتات قابل تطبیق بر شرایط مختلف است. رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی) در رابطه با الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت می فرمایند: طراحی الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت درواقع ارائه‌ی محصول انقلاب اسلامی و طراحی یک تمدن جدید و پیشرفته در همه‌ی عرصه‌ها بر مبنای تفکر و اندیشه‌ی اسلام است. (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۹۱/۱۲/۱۴)

در یک نگان کلان می توان گفت الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت به مجموعه نظام‌مندی از مفاهیم، اصول موضوعه، قوانین و راهبردها اطلاق می‌شود که در ساختاری منطقی و مبتنی بر مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی اسلام و در چارچوب حقوق و اخلاق اسلامی به تحلیل وضعیت موجود ایران و تبیین وضعیت مطلوب آن و ارائه راهبردها برای تغییر وضعیت موجود می‌پردازد.

از مهم ترین مبانی الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت وجه تمایز با سایر اندیشه و مکاتب است می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دین محوری: مردم‌سالاری در نظام اسلامی، مردم‌سالاری دینی است؛ یعنی به نظر اسلام متکی است؛ فقط یک قرارداد عرفی نیست. مراجعه به رأی و اراده و خواست مردم، در آن‌جایی که این مراجعه لازم است، نظر اسلام است؛ لذا تعهد اسلامی به وجود می‌آورد.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۱/۳/۱۴)
• عدالت و تأمین اجتماعی: اصل عدالت اجتماعی، اجرای عدالت، در نظر گرفتن حقِ‌ّ توده‌های وسیع مردم و پُرکردن فاصله‌ی طبقاتی، یکی از اصول اصلی نظام اسلامی است.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۱/۳/۱۴) اولین عمل در نظام اسلامی اجرای عدالت اجتماعی است. این مهم باید در تمام برنامه‌ریزی‌ها، عمل‌ها و امثال آن، مورد توجه قرار گیرد… مبارزه با فقر، غیر از تأمین عدالت اجتماعی است. نباید این دو را یکسان تلقی کرد. عدالت اجتماعی، یعنی استقرار عدل در جامعه و از بین رفتن هرگونه تبعیض، یک ارزش بالاتر و یک مسأله‌ی دیگر است.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۶۸/۱۱/۱۹)
• محور بودن مردم: «در منطق اسلامی، قدرت، عزت، آبرو، خوش نامی و امکانات، فقط و فقط برای خدمت به مردم و حرکت دادن خود و جامعه و کشور در راه نظام مقدس اسلامی و رسیدن به آرمان‌های بلندی است که انسان‌ها نیازمند آن هستند.» (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۰/۲/۱۱)
• اصل توجه به خانواده: خانواده، واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان است و توافق عقیدتی و آرمانی در تشکیل خانواده که زمینه‌ساز اصلی حرکت تکاملی و رشد یابنده‌ی انسان است، اصل اساسی بوده و فراهم‌کردن امکانات جهت نیل به این مقصود از وظایف حکومت اسلامی است‌. براساس این اصل، «از آن‌جا که‏ خانواده‏ واحد بنیادی‏ جامعه‌ی‏ اسلامی‏ است‏، همه‌ی‏ قوانین‏ و مقررات‏ و برنامه‌ریزی‌های‏ مربوط باید در جهت‏ آسان‏ کردن‏ تشکیل‏ خانواده‏، پاسداری‏ از قداست‏ آن‏ و استواری‏ روابط خانوادگی‏ بر پایه‌ی‏ حقوق‏ و اخلاق‏ اسلامی‏ باشد.» (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۶۸/۵/۱۴)

از مهم ترین شاخصه های الگوی اسلامی _ ایرانی پیشرفت می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ابتناء بر عدالت و معنویت: به عنوان مقدمه ای برای عدالت اجتماعی.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۷۴/۰۶/۸) (چنانچه پیشرفت به تنهایی در صورتیکه در جهت استقرار عدالت نباشد فاقد ارزش بوده و آبادانی و اعتقاد به نجات حقیقی، منوط به تحقق عدالت اجتماعی می باشد) (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۵/۸/۱۷) و رشد توامان با ارتباط مستقیم پیشرفت و عدالت (چنانچه پیشرفت اقتصادی بدون عدالت اجتماعی، فاقد تاثیر در رفع فقر و محرومیتها خواهد بود و از طرفی عدالت اجتماعی بدون پیشرفت نیز فاقد کارایی خواهد بود) (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۷۹/۲/۱۴) وسیله ای برای رشد و تعالی انسان (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۷۴/۶/۸) و زمینه ساز برقراری عدالت حکومت حق و روابط انسانی در جامعه و دنیای آباد و در نهایت یک مقدمه‌ی واجب برای کمال نهایی انسان بر خلاف پیشرفت در غرب که مبتنی بر سود مادی منهای اخلاق و معنویت (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ‬ ۷۶/۴/۲۵‬ و ۸۶/۲/۲۵) با توجه به تاثیر فوق العاده مبانی معرفتی، فلسفی و اخلاقی در نوع پیشرفت و تعیین کننده مشروعیت، مطلوبیت و عادلانه بودن آن و شیوه ها و ابزارهای دستیابی به پیشرفت.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۸/۲/۲۷) و با تاکید بر پایه‏ی دو ساحتی بودن اساس دیدگاه اسلام به انسان در دنیا و آخرت و ضرورت پیشرفت و آباد سازی هر دو به عنوان فارقِ عمده ماهیت پیشرفت در اسلام با تمدن غرب و وجود انحراف در فرهنگ اسلامی در تاکید بر هر یک از دو ساحت مذکور بدون توجه به دیگری (همان) و توجه به مفهوم پیشرفت و عدالت به معنای وسیع پیشرفت همه‌جانبه مادی و پیشرفت معنوی همچون توجه توامان به معیشت، اشتغال مردم، پیشرفتهای علمی و فناوری و نیز گسترش فکر روشن، اعتقاد عمیق، انگیزه‌ی روزافزون و جوشان و اخلاق انسانی و والای اسلامی.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۷/۷/۷)
• تضمین کننده‏ی استقلال کشور: با تاکید بر ضرورت تضمین کننده‏ی استقلال کشور و حفظ قدرت تصمیم گیری در الگوی پیشرفت کشور به عنوان یک شاخص و عدم غفلت در دستیابی به پیشرفت ظاهری و سراب پیشرفت - با وابسته شدن در سیاست و اقتصاد و غیره - و ناچاری در دنباله روی از غرب (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲/۲۷/ ۸۸)
• انطباق با مقتضیات بومی: منطبق بر خصوصیات جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی کشور و متناسب با اقتصاد، فرهنگ، امنیت، معنویت و اخلاق با محاسبه امکانات، تواناییها و زمینه‌های کشور.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۵/۱۵/ ۸۲) و ضرورت جستجوی الگوی بومی پیشرفت با توجه به فقدان یک مدل واحد برای پیشرفت و مبتنی بودن الگوی ویژه‏ برای هر کشور متناسب با شرایط بومی.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲۷/۲/ ۸۸) ضمن پرهیز از مدلهای وارداتی و تقلیدی و ضرورت طراحی مدل توسعه بومی در جمهوری اسلامی، به اقتضای شرایط فرهنگی، تاریخی، مواریث و اعتقادات و ایمان مردم.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۳/۲۷/ ۸۳) و مغایر بودن پیشرفت ملی با توسعه غربی با القای فرایند توسعه‏یافته، در حال توسعه و توسعه ‏نیافته با ایده ال توسعه غربی.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲/۲۷/ ۸۸) و نیز پرهیز از بیراهه های پیشرفت همچون وابستگی در دوره قاجار با نام پیشرفت.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۶/۲/۲۵) و انحراف و سقوط به واسطه پیشرفتهای دوره‌ی پهلوی با معیار و ملاک قرار دادن غربی‌ها و دنبال آنها حرکت کردن و نیز ناامیدی از تحرک و پیشرفت در مقابل غرب با روحیه خودباختگی و توجیه مبتنی بر واقع بینی (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۷/۷/ ۸۷)

از مهم ترین دلایل اهمیت تحقق و عملیاتی سازی الگوی اسلامی ایرانی – پیشرفت می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مقدمه فراگیری اسلام در جهان: با تداوم، توسعه و فراگیر نمودن این رویکرد و مدل کارآمد در محیط داخلی و بین المللی (خامنه ای، ۱۸/ ۲ / ۸۴ و ۲۵/ ۶ / ۸۳) با ترکیبی متوازن و سازگار با عنوان توسعه- عدالت محوری دارای قابلیت ایجاد الگویی کارآمد برای همه کشورهای اسلامی به عنوان منطق، استراتژی و نوآوری نظام جمهوری اسلامی در مقابل سیاستهای اقتصادی ناعادلانه دنیا مبتنی بر توسعه محوری (خامنه ای، سید علی، ۲ / ۶ / ۸۷) در راستای الگوسازی نظریه‌ی سیاسی اسلام در دنیا (خامنه ای، سید علی، ۲۰/ ۸ / ۸۰) مقدمه فراگیری اسلام در جهان فراهم می باشد.
• تضمین کننده دستیابی به رشد، تعالی و حیات طیبه: الگوی توسعه اسلامی _ ایرانی به عنوان قابلیت انحصاری ادیان الهی در مقابل نظامهای سرمایه داری غرب با هدف دستیابی به سمت حیات طیبه و زندگی گوارا (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲ / ۱ / ۸۳) و نیز در مقابل افکار غیر اسلامی مبنی بر تجویز کنار گذاشتن عدالت به عنوان ارزشی درجه دو در دوره ای از مسیر حرکت جامعه اسلامی؛ (خامنه ای، سید علی، ۸ / ۶ / ۷۴ و ۸ / ۶ / ۸۴) تضمین کننده دستیابی به رشد، تعالی و حیات طیبه می باشد (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۱ / ۸ / ۷۰)

مهم ترین راهبردها و بایسته های دستیابی به الگوی اسلامی _ ایرانی پیشرفت عبارتند از:

5. اعتقاد به توحید و مبدا عالم: این اولین مسئله است.مهمترین مشکل دنیایی که امروزه رنگین ترینش در غرب متجلی است، جدایی از خدا و اعتقاد به خدا و التزام به اعتقاد به خداست.(سوره بقره، آیه ۱۵۶، سوره حشر، آیه ۲۴، سوره فتح، آیه ۴)
5. نگاه اسلامی به رستگاری و محور بودن انسان: انسان‌، محور است. همه این مسائلی که ما داریم بحث می‌کنیم، مسئله عدالت، امنیت، رفاه، عبادت، برای این است که فرد انسان سعادتمند شود و اینها از مقدمات نجات و سعادت انسان هستند. و هدف نهایی عبارت است از رستگاری انسان.(سوره مائده، آیه ۲، سوره حدید، آیه ۲۵، سوره بلد، آیه ۸-۱۰)
5. پیوستگی دنیا و آخرت: دنیا مزرعه آخرت است. دنیا و آخرت دوروی یک سکه هستند.
5. توجه کامل به معاد، محاسبه و زندگی پس از مرگ: ملتی که به حساب و کتاب «فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره و من یعمل ذره شرا یره» باور دارد و در برنامه عملی‌اش لحاظ کند، در زندگی‌اش تحول اساسی پدید می‌آید. (سوره زلزال، آیه ۷و۸، سوره عنکبوت، آیه ۶۴) جهاد و ایثار بدون اعتقاد به معاد، معنا پیدا نمی‌کند.
5. توجه به نگاه اسلام به امر حکومت: صلاح فردی در امر حکومت در اسلام، بسیار مهم و اساسی است، هرکس به هر اندازه‌ای از مدیریت که می‌خواهد مباشرت کند، بایستی صلاحیت آن را در خویش به وجود بیاورد یا در خودش ببیند و بپذیرد، بدون این، عمل نامشروعی انجام داده است
5. نگاه اسلامی و نگاه غیر مادی به اقتصاد: بسیاری از این مشکلاتی که در دنیا پیش آمده، به خاطر نگاه مادی به مسئله اقتصاد و مسئله پول و مسئله ثروت است. اسلام برای ثروت اهمیت قائل است، اعتبار قائل است، تولید ثروت در اسلام مطلوب است، منتها با نگاه الهی و معنوی. نگاه الهی و معنوی این است که از این ثروت برای فساد، برای ایجاد سلطه، برای اسراف نباید استفاده کرد، از این ثروت بایستی برای سود جامعه بهره برد.
5. عدالت محوری: یکی از ارکان اصلی این الگو، باید حتماً مسئله عدالت باشد. اصلاً عدالت، معیار حق و باطل حکومت هاست. یعنی در اسلام، اگر شاخص عدالت وجود نداشت حقانیت و مشروعیت زیر سوال است. (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۹/۹/۱۰)
5. طراحی و تهیه نقشه راه عدالت و پیشرفت: با توجه به ضرورت تدوین نقشه‌ی پیشرفت اسلامی - ایرانی و روشن شدن ابعاد و زوایایش به طور کامل بر خلاف مسیر پیشرفت غربی و شرقی (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۷/۲/۱۴) در جهت تداوم و تکامل رویکرد «عدالت و پیشرفت توأمان» مبتنی بر پیشرفت چشمگیر و عدالت محسوس در سطح کشور و طراحی و تهیه نقشه‌ی راه در این جهت (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۳۰/۶/ ۸۷، ۰۴/۰۶/ ۸۷ و ۸۸/۱/۱)، مهمترین وظیفه نخبگان اعم از دانشگاهی و حوزوی تنظیم نقشه جامع پیشرفت کشور براساس مبانی اسلام (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۸۶/۰۲/۲۵) خواهد بود و لذا انجام اقدامات اساسی در تدوین الگوی توسعه ایرانی اسلامی مبتنی بر رشد و بالندگی انسانها بر مدار حق و عدالت و دستیابی به جامعه ای متکی بر ارزشهای اسلامی و انقلابی با تحقق شاخصهای عدالت اجتماعی و اقتصادی توسط قوای سه گانه ی کشور در دوره ی پنج ساله آینده (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲۱/۱۰/ ۸۷) مورد انتظار می باشد.
5. تعیین عدالت اجتماعی به عنوان محور توسعه: با تاکید بر تنظیم جهت گیری همه امور در مسیر تحقق عدالت اجتماعی و نفی فقر، محرومیت و شکاف طبقاتی در مقابل تعابیر جاهلانه سالهای اخیر که در تقابل و عدم اعتقاد راسخ به راهبرد عدالت محوری و در تخریب رویکرد عدالت محوری با نامگذاری غیر واقعی مبتنی بر توزیع فقر (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۷۶/۵/۱۲) و لحاظ نمودن رویکرد پیشرفت عادلانه در همه سیاستگذاریها و برنامه ریزیهای اجرایی و بخشی مبتنی بر کمک به طبقات محروم جامعه، کاهش فاصله‌ی و پرشدن شکاف بین فقیر و غنی، (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۷۲/۱/۱ و ۱۸/ ۲ / ۸۴) و رفع محرومیت به نفع ایجاد عدالت و ضرورت محاسبه اولیه، در تاثیر برنامه ریزی در همه اقدامات در ایجاد عدالت اجتماعی برای مردم به عنوان محور توسعه (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۵ / ۶ / ۸۰ و ۱۵/ ۵ / ۸۲) دستیابی به الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت میسر می گردد.
5. تبدیل پیشرفت و عدالت به گفتمان ملی: تاکید بر تبیین مسئله پیشرفت و عدالت به منظور راسخ نمودن عزمها و تبدیل آن به یک گفتمان ملی و مطالبه همگانی و تحقق آن، فرایند دستیابی به الگوی توسعه اسلامی- ایرانی را تسهیل می نماید (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲/۲۷/ ۸۸)
5. بهره گیری از نقاط اشتراک پیشرفت اسلامی با توسعه‏ی غربی: عدم غفلت از اشتراک پیشرفت اسلامی با توسعه‏ی غربی، فارغ از نقاط افتراق پیشرفت با منطق اسلامی و توسعه‏ی غربی همچون روح خطرپذیری، روح ابتکار، اقدام و انضباط و الزام در بکارگیری آنها و بهره گیری از آنها به عنوان تجربیات بشری در توانمند سازی الگوهای بومی مورد تاکید می باشد (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲/۲۷/ ۸۸)
5. تولید علم و عبور از مرزهای دانش: ضرورت تولید علم با توجه به لزوم جبران عقب‏ماندگی‏های گذشته و استفاده از راههای میان‏بر در همه‏ی علوم، به عنوان الزام حتمی پیشرفت کشور تصور می‌گردد (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، ۲/۲۷/ ۸۸)

در یک جمع بندی کلی می توان گفت انقلاب اسلامی همواره پیشرفت همه جانبه تمامی جوامع اسلامی به ویژه ملت ایران اسلامی را مدنظر داشته است.

ازآنجاکه الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت یکی از مهم ترین اسناد بالادستی انقلاب اسلامی و دربردارنده آموزه های دینی و اعتقادی است به همین سبب نقش بسزایی در عزت، اقتدار و… ایفا می کند.

در همین راستا بر نخبگان، صاحبنظران، اندیشمندان و دلسوزان انقلاب اسلامی است تا با تشکیل اتاق های اندیشه ورز و بررسی همه جانبه ابعاد، اهمیت و… این موضوع مهم و راهبردی، راهبردها، راهکارها و… تحقق و عملیاتی سازی این سند راهگشا، کارآمد و… را تبیین و تشریح کنند.